बरियारपट्टी: नेपालमा बलिप्रथा एक पुरातन धार्मिक र सांस्कृतिक परम्परा हो, जहाँ देवी-देवताहरूलाई खुसी पार्न जनावरहरूको बली चढाउने गरिन्छ। विशेषगरी हिन्दू तथा केही बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको धार्मिक अनुष्ठानमा यो प्रचलन अझै जीवित छ। यस परम्पराको जरा धार्मिक विश्वासमा गहिराइसम्म गाडिएको छ, जहाँ देवता वा देवीहरूको आशीर्वाद प्राप्त गर्ने उद्देश्यले जनावरको बलिदान गरिन्छ।
तर, बलिप्रथालाई आजको युगमा एक कुप्रथा मान्नेहरू पनि छन्। यसलाई अमानवीय र हिंसात्मक ठानिन्छ, जहाँ निर्दोष जनावरहरूको जीवन नष्ट गरिन्छ। बलिप्रथा जस्तो हिंस्रक कार्यले मानिसको मानसिकतामा नकारात्मक प्रभाव पार्ने र समाजमा हिंसा र क्रूरता फैलाउने विश्वास छ। आधुनिक समाजमा जनावरको अधिकारको सवालमा चेतना फैलँदै जाँदा बलिप्रथाको विरोधमा आवाज उठ्न थालेको छ। धेरै अधिकारकर्मी र पशु संरक्षणसम्बन्धी संगठनहरूले बलिप्रथालाई अन्त्य गर्न आग्रह गरिरहेका छन्।
साथै, बलिप्रथा मानव सभ्यताका लागि अवशेष हो भन्ने तर्क दिन्छन् कि आजको वैज्ञानिक युगमा यस्तो अन्धविश्वासलाई निरन्तरता दिनु समाजको प्रगतिमा बाधक हो। विकासशील र सभ्य समाजमा जनावरहरूको संरक्षण र तिनीहरूप्रति दया भावनालाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। धेरै मन्दिर र धार्मिक स्थलहरूले पनि बलिप्रथाको सट्टा वैकल्पिक रूपमा फलफूल वा अन्य वस्तुहरूको बली दिन सुरु गरेका छन्, जुन धार्मिक उद्देश्य पूर्तिका लागि पनि अनुकूल मानिन्छ।
यसरी, बलिप्रथा नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाको हिस्सा भए पनि, यसलाई निरन्तरता दिनुको सट्टा सुधार र धार्मिक मान्यतामा परिवर्तनको खाँचो देखिन्छ। बलिप्रथालाई कुप्रथा भनेर चिनाउन र यसको अन्त्यका लागि व्यापक चेतना र प्रयास आवश्यक छ।
